'अचानक' हा शब्द जेव्हा 'पावसाळी सुट्टी' ह्याला जोडून येतो तेव्हा 'हायस वाटण' म्हणजे नक्की काय ह्याचा अर्थ कळतो. एखाद्या पावसाळी दिवसात तुम्ही आवरून तयार होता आणि 'अचानक' उमगत की पावसाने आज तुम्हाला सुट्टी मिळवून दिली आहे आणि मग अशा दिवसाच मोल बाकीच्यांपेक्षा काही औरच, नाही का?
आणि मग ह्या 'अचानक' मिळालेल्या सुट्टीच्या दिवसात काय काय करायचं ह्याचा बेत आखण सुरु होत. कुणी घरातली राहिलेली काम करत, कुणी मस्त 'ताणून' देतात, कुठे एखाद्या कट्ट्यावर किव्वा एखाद्याच्या घरी भजी आणि चहासंगे मैत्रीतल्या गप्पा रंगतात तर कुठे कुणीतरी बर्याच दिवसांपासून परत परत वाचायची राहिलेली 'कविता' घेऊन बसत…
'बारिश आती है तो पानी को भी लग जाते है पाँव,
दरोदीवार से टकरा के गुजरता है गली से,
और उछलता है छपाको में,
किसी मैच में जीते हुए लडकोन्की तरह…' *
पाउस, कविता आणि 'गुलजार' साब म्हटलं की आठवत ते ह्या कवितेत वर्णिलेल बालपण! सुख, आनंद, विजय आणि उत्सव ह्या सगळ्याच्या व्याख्या किती वेगळ्या होत्या नाही त्या वयात? एखाद साध, छोटस चोकलेट पण मनाला तृप्त करून जायचं. कोसळता पाउस पडत असताना भिजून आलो म्हणून आईकडून वेखंड लावून घेण्यात आणि तिच्या हातचा गरम गरम तूप-लिंबू-वरण-भात खाण्यातपण एक वेगळीच खासियत होती, वेगळीच चव होती ! जगातल्या कोणत्याही सर्वोत्तम डिशसोबत त्याची तुलना होऊच शकत नाही. अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'दूर, इथून फार-फार दूर,
माझ एक गाव आहे…
आज ह्या शहरात पाउस उतरलाय आणि
मला त्याची फार फार आठवण येतेय…' **
पाउस, कविता आणि सौमित्र म्हटलं की आठवते ती ही कविता. माझ बालपण संपल आणि पुढे शिक्षण आणि नोकरी-चाकरीसाठी मी शहरात आलो, गावाला खूप खूप मागे टाकत. हे शहर आहे तस अगदी जवळ, बाजूलाच…पण माझ्या मनाला मी त्या निरागस, मुक्त गावापासून आणून ठेवलं ह्या औपचारिक आणि कपटी इमारतीन्नी वेढलेल्या शहरात. स्पर्धा, घाई ह्यांनी माझ आयुष्य अगदी वेढून टाकलय आणि मी ही अडकून गेलोय ह्या चक्रव्रूहात…अभिमन्यूसारखा. ह्या सगळ्यात माझ्या बालपणाची मला आठवण येते, अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'इवल्याश्या स्पर्शांनीच रान शहारले,
मंद गारव्यात पान-पान थरारले…
पांघरून आभाळाचे गीत ओलेचिंब,
वळवून कूस थवे फुलांचे झोपले…' ^
पाउस, कविता आणि सुरेश भट हे तिघे एकत्र आले की ही कविता. गझलांखेरीज अशा अनेक सुंदर कविता त्यांनी लिहिल्या. ह्या शहराच्या दाटीवाटीतपण निसर्गात गेल्याचा भास झाला आणि परत गावाकडचे (निर्मळ बालपणाचे) दिवस आठवले! शेते फुलली आहेत, सर्वत्र हिरवाई नटली आहे, उन-पावसाच्या खेळामध्ये सप्तरंगी इंद्रधनू खुलले आहे…अहाहा! असा मनसोक्त बहरलेला निसर्ग पाहिला की अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'पाउस सोहळा झाला, कोसळत्या आठवणींचा,
कधी उधाणता अन केव्हा थेंबांच्या संथ लयींचा…
पाउस असा रूणझूणता पैंजणे सखीची स्मरली,
पाउल भिजत जाताना चाहूल विरत गेलेली…' ^^
पाउस, कविता आणि संदीप खरे ! पाउस हा असा प्रेमात पडायला लावणारा. तशी माझी अन तिची ओळख खूप जुनी, अगदी बालपणापासूनची. पण वयानुसार वाढताना बदलत गेलेली ओळख आणि कळत गेलेला माणूस नात्याला नवीन अर्थ देऊन जातो. पाउस असा गुंजायला लागला की तिची खूप आठवण येते…सोबत घालवलेले क्षण, अगदी बालपणापासूनचे ! तिची आठवण आली की अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
पाउस हा असाच वेगवेगळी रूप घेऊन आपल्या सभोवती वावरत असतो. प्रत्येक पाउस वेगळा, प्रत्येकाचा पाउस वेगळा आणि म्हणूनच प्रत्येकाच्या कवितेतून व्यक्त होणारा प्रत्येकवेळीचा पाउस वेगळा !
पाउस हा एखाद्या व्यक्तीसारखा असतो अस मला वाटत. पाउस कधी कधी खूप आवडतो, कधी कधी खूप जीव लावतो, कधी त्याचा खूप राग येतो आणि कधी कधी तो नकोसा वाटतो. पाउस बरच काही सांगत असतो, पाउस बर्याच जणांच ऐकत असतो. पाउस कधी कधी खूप बोलका असतो, असावासा वाटतो तर कधी नुसताच खिडकीबाहेर पडणारा तो त्रयस्तासारखा भासतो. कधी डोळ्यांसमोरपण नकोसा होतो तर कधी त्याच नुसत अस्तित्वपण बरच काही बोलून जाते, देऊन जाते…पाउस हा तसाच असतो, सगळ्यांसाठीच सारखा, खरतर तुम्ही जस संबोधाल त्याला, पाउस तसा असतो!
'पाउस, कविता आणि…' लिहिताना ती मला 'चल भिजायला जाऊ म्हणाली'…
'मला पाउस नुसता बघायलाच आवडतो…भिजण-बिजण कशाला उगाच' अस म्हटल्यावर रुसून बसली, आणि मग -
'आज पुन्हा बरसला तुला आवडणारा पाउस,
आज पुन्हा कोसळतो नावडणारा पाउस…
रागारागाने मी तयासी हजार नावे देता,
पापण्यांत तुझ्या कसा दाटला पाउस…
माझ्या नेक नियमांत साचेबध्द राहताना,
मुक्तछंदात तुझ्या कसा झुलला पाउस !'
अस लिहिल्यावर तिचापण रुसवा कधी निघून गेला कळलच नाही आणि ते ही भिजायला न मिळूनदेखील! 'पाउस' हा अशाप्रकारे दुरावलेली नातीपण जवळ आणतो हे उमगल्यावर त्याचे मनोमनी आभार मानल्याशिवाय रहावले नाही…!
कविता संकलन -
* : 'रात पश्मिने की' - गुलजार.
** : 'आणि तरीही मी…' - सौमित्र.
^ : 'एल्गार' - सुरेश भट.
^^ : 'सांग सख्या रे - अल्बम' - संदीप खरे.
-- अमोल नेरलेकर । १९.०६.२०१५
आणि मग ह्या 'अचानक' मिळालेल्या सुट्टीच्या दिवसात काय काय करायचं ह्याचा बेत आखण सुरु होत. कुणी घरातली राहिलेली काम करत, कुणी मस्त 'ताणून' देतात, कुठे एखाद्या कट्ट्यावर किव्वा एखाद्याच्या घरी भजी आणि चहासंगे मैत्रीतल्या गप्पा रंगतात तर कुठे कुणीतरी बर्याच दिवसांपासून परत परत वाचायची राहिलेली 'कविता' घेऊन बसत…
'बारिश आती है तो पानी को भी लग जाते है पाँव,
दरोदीवार से टकरा के गुजरता है गली से,
और उछलता है छपाको में,
किसी मैच में जीते हुए लडकोन्की तरह…' *
पाउस, कविता आणि 'गुलजार' साब म्हटलं की आठवत ते ह्या कवितेत वर्णिलेल बालपण! सुख, आनंद, विजय आणि उत्सव ह्या सगळ्याच्या व्याख्या किती वेगळ्या होत्या नाही त्या वयात? एखाद साध, छोटस चोकलेट पण मनाला तृप्त करून जायचं. कोसळता पाउस पडत असताना भिजून आलो म्हणून आईकडून वेखंड लावून घेण्यात आणि तिच्या हातचा गरम गरम तूप-लिंबू-वरण-भात खाण्यातपण एक वेगळीच खासियत होती, वेगळीच चव होती ! जगातल्या कोणत्याही सर्वोत्तम डिशसोबत त्याची तुलना होऊच शकत नाही. अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'दूर, इथून फार-फार दूर,
माझ एक गाव आहे…
आज ह्या शहरात पाउस उतरलाय आणि
मला त्याची फार फार आठवण येतेय…' **
पाउस, कविता आणि सौमित्र म्हटलं की आठवते ती ही कविता. माझ बालपण संपल आणि पुढे शिक्षण आणि नोकरी-चाकरीसाठी मी शहरात आलो, गावाला खूप खूप मागे टाकत. हे शहर आहे तस अगदी जवळ, बाजूलाच…पण माझ्या मनाला मी त्या निरागस, मुक्त गावापासून आणून ठेवलं ह्या औपचारिक आणि कपटी इमारतीन्नी वेढलेल्या शहरात. स्पर्धा, घाई ह्यांनी माझ आयुष्य अगदी वेढून टाकलय आणि मी ही अडकून गेलोय ह्या चक्रव्रूहात…अभिमन्यूसारखा. ह्या सगळ्यात माझ्या बालपणाची मला आठवण येते, अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'इवल्याश्या स्पर्शांनीच रान शहारले,
मंद गारव्यात पान-पान थरारले…
पांघरून आभाळाचे गीत ओलेचिंब,
वळवून कूस थवे फुलांचे झोपले…' ^
पाउस, कविता आणि सुरेश भट हे तिघे एकत्र आले की ही कविता. गझलांखेरीज अशा अनेक सुंदर कविता त्यांनी लिहिल्या. ह्या शहराच्या दाटीवाटीतपण निसर्गात गेल्याचा भास झाला आणि परत गावाकडचे (निर्मळ बालपणाचे) दिवस आठवले! शेते फुलली आहेत, सर्वत्र हिरवाई नटली आहे, उन-पावसाच्या खेळामध्ये सप्तरंगी इंद्रधनू खुलले आहे…अहाहा! असा मनसोक्त बहरलेला निसर्ग पाहिला की अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
'पाउस सोहळा झाला, कोसळत्या आठवणींचा,
कधी उधाणता अन केव्हा थेंबांच्या संथ लयींचा…
पाउस असा रूणझूणता पैंजणे सखीची स्मरली,
पाउल भिजत जाताना चाहूल विरत गेलेली…' ^^
पाउस, कविता आणि संदीप खरे ! पाउस हा असा प्रेमात पडायला लावणारा. तशी माझी अन तिची ओळख खूप जुनी, अगदी बालपणापासूनची. पण वयानुसार वाढताना बदलत गेलेली ओळख आणि कळत गेलेला माणूस नात्याला नवीन अर्थ देऊन जातो. पाउस असा गुंजायला लागला की तिची खूप आठवण येते…सोबत घालवलेले क्षण, अगदी बालपणापासूनचे ! तिची आठवण आली की अजूनही ते बालपण माझ्या डोळ्यांसमोर येत !
पाउस हा असाच वेगवेगळी रूप घेऊन आपल्या सभोवती वावरत असतो. प्रत्येक पाउस वेगळा, प्रत्येकाचा पाउस वेगळा आणि म्हणूनच प्रत्येकाच्या कवितेतून व्यक्त होणारा प्रत्येकवेळीचा पाउस वेगळा !
पाउस हा एखाद्या व्यक्तीसारखा असतो अस मला वाटत. पाउस कधी कधी खूप आवडतो, कधी कधी खूप जीव लावतो, कधी त्याचा खूप राग येतो आणि कधी कधी तो नकोसा वाटतो. पाउस बरच काही सांगत असतो, पाउस बर्याच जणांच ऐकत असतो. पाउस कधी कधी खूप बोलका असतो, असावासा वाटतो तर कधी नुसताच खिडकीबाहेर पडणारा तो त्रयस्तासारखा भासतो. कधी डोळ्यांसमोरपण नकोसा होतो तर कधी त्याच नुसत अस्तित्वपण बरच काही बोलून जाते, देऊन जाते…पाउस हा तसाच असतो, सगळ्यांसाठीच सारखा, खरतर तुम्ही जस संबोधाल त्याला, पाउस तसा असतो!
'पाउस, कविता आणि…' लिहिताना ती मला 'चल भिजायला जाऊ म्हणाली'…
'मला पाउस नुसता बघायलाच आवडतो…भिजण-बिजण कशाला उगाच' अस म्हटल्यावर रुसून बसली, आणि मग -
'आज पुन्हा बरसला तुला आवडणारा पाउस,
आज पुन्हा कोसळतो नावडणारा पाउस…
रागारागाने मी तयासी हजार नावे देता,
पापण्यांत तुझ्या कसा दाटला पाउस…
माझ्या नेक नियमांत साचेबध्द राहताना,
मुक्तछंदात तुझ्या कसा झुलला पाउस !'
अस लिहिल्यावर तिचापण रुसवा कधी निघून गेला कळलच नाही आणि ते ही भिजायला न मिळूनदेखील! 'पाउस' हा अशाप्रकारे दुरावलेली नातीपण जवळ आणतो हे उमगल्यावर त्याचे मनोमनी आभार मानल्याशिवाय रहावले नाही…!
कविता संकलन -
* : 'रात पश्मिने की' - गुलजार.
** : 'आणि तरीही मी…' - सौमित्र.
^ : 'एल्गार' - सुरेश भट.
^^ : 'सांग सख्या रे - अल्बम' - संदीप खरे.
-- अमोल नेरलेकर । १९.०६.२०१५
